37 - س - شخصى كه حج به جا آورده ، لكن چون امرار معاش او از وجوه و امثال آن بوده و آن زمان نيز متذكر مسألهء مربوط به عدم استطاعت چنين شخصى نشده و گمان كرده كه حج واجب خود را انجام داده است ، پس از آن و در حال استطاعت قطعى ، نيابتاً حج به جا آورده است ، آيا حج نيابتى وى صحيح است يا بايد پس از انجام حج واجب مستقر خودش ، نيابت را تكرار كند ؟ ج - چنانچه در وقت انجام حج اولى مستطيع نبوده ، با فرض حصول استطاعت در زمان حج ثانى ، حج نيابتى باطل است و حج خود را بايد انجام دهد ، و حج نيابتى را اگر وقت آن موسع بوده بعد از حج خودش انجام دهد ، و در غير اين صورت به صاحب پول مراجعه كند . 38 - س - كسى كه واجب الحج بود از پاكستان عازم حج شد و در مدينهء منوره بيمار گرديد و در حال بيمارى به طرف مكه رهسپار شد و در بيمارستان مكه قبل از حج وفات نمود ، تمام دارايىاش در وقت فوت ، مقدارى پول و قطعه زمينى در پاكستان بوده است ، با توجه به اينكه پول موجودش براى نيابت حج او كفايت نمىكند ، آيا ورثه‌اش بايد زمين را بفروشند و برايش نايب بگيرند ، و يا اينكه با فوت او حج ساقط مىشود ؟ اجركم على اللَّه . ج - اگر با احرام عمرهء تمتع داخل مكه شده و پيش از انجام يا اكمال اعمال عمره يا بعد از انجام آن فوت نموده ، همان مقدار عمل او مُجزى و حج از او ساقط است ؛ ولى اگر بدون احرام عمره وارد مكه شد و در آنجا فوت نمود در صورتى كه حج بر او قبلًا مستقر بوده ، بايد از اصل تركهء او برايش نايب بگيرند ، و حج ميقاتى كفايت مىكند .